Adalbertkirchstr.

 Na kolonii Pangritz, między ulicą Pangritzstraße i Horst-Wessel-Straße znajdowała się  ulica Adalbertkirchstraße (dzisiaj Ul. Podgórna). Poniżej fragment starego planu katastralnego. Numery domów zaczynają się na 1 od ulicy Pangritzstraße, po prawej stronie przy ewangelickim domu gminnym i rosną do ulicy Horst-Wessel-Straße i po lewej stronie z powrotem do rogu Klosterstraße. Około 1940 roku, za numerem 7 w ogrodzie stał jeszcze dom wielorodzinny z dwoma wejściami, który również był numerem 7.

 

 W elbląskim spisie mieszkań z 1934 roku, podane są następujące domy i rodziny:

 Nr 1. Gmina kościelna St, Paulus          

Rathlef James, pomocnik gminny; Herrndorf Wilhelm, służący gminny; Fechner Johanna, pielęgniarka; Schadwald
Anna, wdowa; Schrage Johanna, wdowa; Pfau Karl, stolarz;

 Nr 2. Przedszkole, Gmina Miejska Elbląg

 Haffke Richard, robotnik; Haensel Adele, wychowawczyni

Nr 3/4. Bastian Gustav, mistrz ciesielski

Bastian Auguste, inwalidka; Blum Christie, wdowa

 Nr 5. Griehl Antonie, wdowa

 Nr 6. Witt Herman, rolnik

 Karsten Wilhelm, robotnik

Nr 7. Stullich Charlotte, wdowa 

Weil August, emeryt; Schreiber Georg, fryzjer; Colmsee Lina, wdowa; Potrafmy Walter, tokarz; Deutschendorf Paul, ślusarz, Stresau Joseph, stolarz; Böhm Gottfried, kupiec; Kork Oskar, czeladnik piekarski; inwalida; Schwarz


Nr 8. Schikowski Karl,  

Brandtner Hermann, aptekarz

Nr 9. Pauls Eduard, portier 

Eichhorn Wilhelm, kowal

Nr 10. Stach Alfred 

Strauß Otto, robotnik; Tolkemit Karl, robotnik; Mielczarski Martha; Hinz Friedrich, robotnik; Rehaag Andreas,
emeryt; Deckner August, inwalida; Marquardt Wilhelmine, emerytka; Preuß Elizabeth, wdowa  

 Nr 11. Stasch Alfred 

Schamp Marta; Beckmann Oskar, robotnik; Schmidt Ernst, robotnik; Kardell Max, robotnik; Eggert Walter, kierowca; Grünke Otto, robotnik; Stach Alfred, robotnik.

 Nr 12 Hein Emil, murarz; Hein Bruno, rzeźnik

 Z tego co pamiętam wiele z tych rodzin było w 1944 roku. Ja sam urodziłem się dopiero w 1935 na Adalbertstraße 1, w tym samy domu i pokoju
co moja matka. Wyczerpujący opis historii naszej kolonii Pangritz znajduje się pod Pangritz-Club, na tej homepage.

  

Na rogu Pangritzstraße / Adalbertkirchstraße znajdował się nowy dom emerytowanego proboszcza Knopf, z Kościoła Św. Pawła. Dom zaliczał się jednak do ulicy Pangritzstraße i dzisiaj już nie istnieje. Niżej, po lewej stronie zdjęcia znajduje się dom Pana Wölm, kierowcy w browarze Englisch Brunnen, na prawo dom wiejski a pomiędzy znajduje się Pangritzstraße. Nad dachem domu Wölmsa, pomiędzy żywopłotem i płotem kościoła ze słupkami zaczyna się ulica Adalbertkirchstraße. Na rogu żywopłotu stała później nowa plebania, dom na prawo obok kościoła Adalbertkiche, nad domem wiejskim to klasztor na ulicy Klosterstraße. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 Po lewej: pastor Knopf ze swoją rodziną, w parku za plebanią St. Paulus.

Po prawej: przed nową plebanią na Pangritzstraße róg Adalbertkirchstraße.

 

 

  

   

Adalbertkirchstr. Nr 1, dom gminny zbudowany około 1900 roku. Na dole znajdowało się małe mieszkanie dla pielęgniarki gminnej Joanny Dechner, dwa okna na dole po lewej. Prawe okno to pokój dla załatwiania interesantów. Obok sala gminna, gdzie od 1944 stacjonowali żołnierze. Wejście główne było na prawo, z przybudówką. Na pierwszym piętrze mieszkał mój dziadek Wilhelm Herrendorf (służący gminy). Tutaj był też zameldowany mój ojciec Karl Pfau, lecz moi rodzice mieli mieszkanie u Bastiana, na Pangritzstraße 2e. Widoczną stronę, pięć okien na pierwszym piętrze, zamieszkiwał organista Kościoła Św. Pawła, Pan Tank.

  

 

 Wyżej na prawo, mój kuzyn i kuzynki Bandurski, wnuki ciotki Michel, która miała sklep kolonialny na Pangritzstr., naprzeciwko Benkensteinerstr. i ja z moim Teddy w środku. W tle nowa plebania z ogrodem, na ulicy Pangritzstr. Róg Adalbertkichstr. Wyżej na lewo w tle dom gminny z wejściem do Sali w styczniu 1937. Na dole, po lewej przed wejściem do sali ja w 1943 roku z żołnierzem stacjonującym w sali. W tle kościół Adalbertkiche i obok po lewej katolicki dom parafialny. Poniżej, na prawo mój dziadek Herrendorf przy rąbaniu drzewa, za nim chlewik i szopa.

 

W lutym 1937, chór kościelny kościoła Św. Pawła świętuje jubileusz w sali gminnej na Adalbertkirchstr. Po lewej na dole, przy drzwiach mój ojciec Karl Pfau, obok z wąsem mój dziadek Herrendorf, dalej na prawo proboszcz Jeroschewitz, przy oknie organista Pan Tank. Prawe zdjęcie, po lewej stoi proboszcz Jeroschewitz, po drugiej stronie Pan Tank, niżej proboszcz Knopf, obok siedzi pielęgniarka Johanna Dechner.

 

Oba poniższe zdjęcia wykonałem w lutym 1998. Po lewej czerwona powierzchnia wskazuje położenie byłego nowej plebanii pastora Knopfa, wyżej po lewej obok kościoła, dom katolicki kościoła St. Adalbert. Strzałka wskazuje na ewangelicki dom gminny St. Paulus. Na prawo jest Adalbertkirchstraße z domem gminnym, jedyny dom, który jeszcze stoi po południowej stronie. Wszystkie inne domy, nieuszkodzone w czasie wojny zostały później rozebrane.

 

Nr 2 to było przedszkole gminy miejskiej. Na dole były pomieszczenia przedszkola a na ulice wychodziło mieszkanie wychowawczyni Adele Haensel. Na poddaszu mieszkał Richard Haffke. Jego syn Alfred był kilka lat starszy ode mnie i był moim przyjacielem, który płatał mi figle. Po lewej: ja z moją nową taczką, na jesieni 1938 (w wieku trzy i pół roku), trzymany przez naszego organistę z Kościoła Św. Pawła, Pana Tank, który został powołany do wojska i słuch o nim zaginął. W tle przedszkole Adalbertkirchstr.2. Na prawo dom nr 5 wdowy Antonie Griehl, nazywany także domkiem czereśniowym, narysowany przez Panią Hildę Ehlers. Na temat Pani Antonii Griehl mam od Pani Herta Klebe, ur. Binding z Maibaum, następującą informację: Rodzina Griehl pochodziła z Maibaum i zbudowała domek na Adalbertkirchstr. W domu tym w latach trzydziestych mieszkała Pani Antonia Griehl, która była krawcową i jej siostra, która była sekretarką w browarze Englisch Brunnen. Herta Binding, wówczas młoda dziewczyna (rocznik 22), mieszkała ćwierć roku w domu gminnym u moich dziadków Wilhelma i Minny Herrendorf i uczyła się w tym czasie szyć u wdowy i krawcowej Antonii Griehl. Moi dziadkowie i rodzice byli z zaprzyjaźnieni z państwem Binding i trwa to dzisiaj między mną a dwoma dziewczynami Binding z Maibaum.

 

 

 

Adalbertkirchstraße nr 7

 Poniższe dane i zdjęcia z Adalbertkirchstr. zawdzięczamy Panu Günter Weil. Jego ojciec Richard miał tutaj szwalnię. Zakład był pod numerem 9, po drugiej stronie ulicy, na rogu. Później Pan August Weil mieszkał domku ogrodowym, wykonanym pod warunki zimowe, w ogrodzie Schrebergärten, nad stawem Katzenteich. Gdy rodzice już nie żyją, trudno jest określić wszystkie osoby i samo tło. Czy jakiś sąsiad może pomóc?

 

 

 

 

 

  

W moim albumie ze zdjęciami są także dwa, na których jestem w roku 1937 przed altaną Pana Weil, nad stawem Kaztenteich. Domy w tle, na lewym zdjęciu, stoją na ulicy Horst-Wesselstr. lub całkiem wcześniej na Hauptstr. Domy te stoją do dzisiaj.

 

 

Karl Schikowski kupił w 1909 roku działkę narożną. Tutaj miał sklep spożywczy i gospodę. Sklep spożywczy później wynajął. Dla swoich gości, którzy postępowali według jego rad „w górę szklaneczki” znany był jako „Böhmer-Karl” . Po ucieczce mieszkał w Vilshofen w Dolnej Bawarii.